TERRITORIUM
Tijgers bakenen een territorium van enkele vierkante kilometers af. Wolven beveiligen hun jachtgebied en houden indringers buiten de roedel. Veel dieren kennen een afgebakend domein dat ze als het hunne beschouwen en verdedigen met geursporen, geluid of geweld.
Bij mensen is het begrip territorium veel complexer. Het begint bij onze persoonlijke fysieke ruimte, de ‘bubble’ waarin we niet zomaar iemand toelaten. Ook onze woning en bezittingen bakenen we af met sloten, hekken, naambordjes en foto’s. Daarnaast kennen we psychologische territoria: van ‘mijn vaste plek’ aan tafel tot het kennis- of vakgebied waarin we ons competent voelen. Tot slot zijn er de sociale en culturele territoria: buurten, landen en inmiddels ook online netwerken. Grenzen worden hier bewaakt met wetten, paspoorten, eigendomsrechten en sociale codes en soms, nog altijd, met geweld.
Territoria bestaan niet geïsoleerd; ze overlappen, schuren en botsen. De grens tussen mens en natuur is daarvan een voortdurend voorbeeld. Ook tussen kunst en wetenschap, overheid en burger, of economie en welzijn staan opvattingen over ruimte en zeggenschap vaak tegenover elkaar. Wat voor de één een vertrouwde leefomgeving is, kan voor de ander een wingebied zijn. Waar de één vrijheid ziet, ervaart de ander verlies van controle.
Territorium is bij mensen daardoor zowel cultureel als symbolisch. Het gaat niet alleen over het fysiek afbakenen van grenzen, maar vooral over de vraag wie die grenzen bepaalt, wie erdoor beschermd wordt en wie wordt uitgesloten. Daarmee speelt territorium een sleutelrol in onze identiteit. We worden mede gevormd door de plek waar we wortelen en de groep waartoe we behoren. Het al dan niet vrijwillig verplanten van die wortels raakt aan wie we zijn.
Voor een nieuwe generatie kunstenaars is het verlaten van het oorspronkelijke territorium eerder regel dan uitzondering. Waar de artistieke trek vroeger vooral van de provincie naar de grote stad ging, verplaatsen makers zich nu moeiteloos tussen landen en werelddelen. Is dat simpelweg dezelfde beweging op een grotere schaal, of is er sprake van een fundamentele omslag?
Deze expositie onderzoekt wat er gebeurt wanneer een vertrouwde omgeving wordt losgelaten, grenzen verschuiven en territoria op elkaar botsen. Wat betekent het om je achtergrond achter je te laten? Ontstaat er een nieuwe identiteit, die van de nomadische maker en brengt deze beweging louter verrijking, of wordt er ongemerkt een prijs voor betaald?
HUMANOIDS
De menselijke figuur behoort tot de oudste onderwerpen in de kunst. Toch lijkt zij vandaag minder vanzelfsprekend dan ooit.
Technologische ontwikkelingen, ecologische veranderingen en verschuivende ideeën over identiteit en gemeenschap stellen nieuwe vragen over wat het betekent om mens te zijn. In Humanoids wordt de menselijke figuur daarom niet opgevat als een vast gegeven, maar als iets dat voortdurend wordt gevormd, bevraagd en opnieuw verbeeld.
De kunstenaars in deze tentoonstelling tonen uiteenlopende verschijningsvormen van het menselijke. Bij Cindy Sprokel versmelt de mens met dierlijke kenmerken. Ferenc Erdok plaatst het lichaam in digitale en virtuele werelden. Maaike Meindertsma onderzoekt de aanwezigheid en afwezigheid van het lichaam zelf. Stan Roukens benadert de mens als een cultureel construct dat voortdurend wordt gereconstrueerd. In het werk van Douwe Elias, Wouter Berns, Fred Landsman, Joyce Eijkhout, Roos Vink en Rolina Nell verschijnt de figuur als herinnering, archetype, personage, spiegel of projectie.
Gezamenlijk laten deze kunstenaars zien dat het menselijke geen vastomlijnde categorie is, maar een dynamisch veld van relaties en betekenissen. Hun werk beweegt zich tussen natuur en cultuur, tussen het lichamelijke en het imaginaire, tussen het persoonlijke en het collectieve.
De humanoïde is hier geen wezen uit een verre toekomst. Het is een beeld van een mens die leeft in een tijd van transformatie.
Juist daarom vormt Humanoids een passend vertrekpunt voor Postpartum. De tentoonstelling onderzoekt hoe kunstenaars nieuwe beelden ontwikkelen voor een wereld waarin oude zekerheden verdwijnen en nieuwe vormen van betekenis nog in wording zijn.