Territorium
Tijgers bakenen een territorium van enkele vierkante kilometers af. Wolven beveiligen hun jachtgebied en houden indringers buiten de roedel. Veel dieren kennen een afgebakend domein dat ze als het hunne beschouwen en verdedigen met geursporen, geluid of geweld.
Bij mensen is het begrip territorium veel complexer. Het begint bij onze persoonlijke fysieke ruimte, de ‘bubble’ waarin we niet zomaar iemand toelaten. Ook onze woning en bezittingen bakenen we af met sloten, hekken, naambordjes en foto’s. Daarnaast kennen we psychologische territoria: van ‘mijn vaste plek’ aan tafel tot het kennis- of vakgebied waarin we ons competent voelen. Tot slot zijn er de sociale en culturele territoria: buurten, landen en inmiddels ook online netwerken. Grenzen worden hier bewaakt met wetten, paspoorten, eigendomsrechten en sociale codes en soms, nog altijd, met geweld.
Territoria bestaan niet geïsoleerd; ze overlappen, schuren en botsen. De grens tussen mens en natuur is daarvan een voortdurend voorbeeld. Ook tussen kunst en wetenschap, overheid en burger, of economie en welzijn staan opvattingen over ruimte en zeggenschap vaak tegenover elkaar. Wat voor de één een vertrouwde leefomgeving is, kan voor de ander een wingebied zijn. Waar de één vrijheid ziet, ervaart de ander verlies van controle.
Territorium is bij mensen daardoor zowel cultureel als symbolisch. Het gaat niet alleen over het fysiek afbakenen van grenzen, maar vooral over de vraag wie die grenzen bepaalt, wie erdoor beschermd wordt en wie wordt uitgesloten. Daarmee speelt territorium een sleutelrol in onze identiteit. We worden mede gevormd door de plek waar we wortelen en de groep waartoe we behoren. Het al dan niet vrijwillig verplanten van die wortels raakt aan wie we zijn.
Voor een nieuwe generatie kunstenaars is het verlaten van het oorspronkelijke territorium eerder regel dan uitzondering. Waar de artistieke trek vroeger vooral van de provincie naar de grote stad ging, verplaatsen makers zich nu moeiteloos tussen landen en werelddelen. Is dat simpelweg dezelfde beweging op een grotere schaal, of is er sprake van een fundamentele omslag?
Deze expositie onderzoekt wat er gebeurt wanneer een vertrouwde omgeving wordt losgelaten, grenzen verschuiven en territoria op elkaar botsen. Wat betekent het om je achtergrond achter je te laten? Ontstaat er een nieuwe identiteit, die van de nomadische maker en brengt deze beweging louter verrijking, of wordt er ongemerkt een prijs voor betaald?
